İstanbul’da k’oronavirüs riskinin en yüksek olduğu 40 mahalle

İstanbul’da k’oronavirüs riskinin en yüksek olduğu 40 mahalle
4 en temel başlıkta İstanbul’un K-1-9 s-algınında en r-iskli 40 mahallesi listelendi. İstanbul Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) iştiraklerinden BİMTAŞ’ın yürütmüş olduğu “K-1-9 ile Mücadele Kapsamında İstanbul Kırılganlık Haritası” projesi sonuçlandı. 961
MAHALLEDEN VERİLER DERLENDİ
Proje kapsamında, İBB İstanbul İstatistik Ofisi, 961 mahalleden toplen temel verileri derleyerek mahallelerin sosyo-ekonomik durumundan ulaşım bağlantılarına, kentsel yoğunluktan demografik yapısına kadar özelliklerini inceledi.
 RİSKLİ, KIRILGAN VE A-CİL MÜDAHALE EDİLMESİ GEREKEN BÖLGELER
Dört en temel başlık ve yirmi iki alt başlık halinde haritalar oluşturuldu. Haritaların oluşturulması için kullanılacak olan alt başlıklar eşit ağırlıklı endeks modeli ile hesaplanıp, en temel başlıkların oluşmasına katkı sağladı.
Ayrıca alt başlıklar da kendi aralarında endeks skorları hesaplanıp haritalandırıldı. Bu haritalarla, riskli, kırılgan bölgeler ile acil müdahale edilmesi gerekli olan bölgelerin tespit edilmesi, salgınla mücadelede kaynakların rasyonel ve optimum bir biçimde kullanılması, karar alıcı kent paydaşlarına acil müdahale bölgeleri konusunda önceliklendirme yapılması ve müdahale politikalarına katkı sunulması amaçlandı.
MEKANSAL YAYILMA RİSKİ
Proje kapsamında oluşturulan mekansal yayılma riskine bağlı kırılganlık haritası, sosyo-ekonomik kırılganlık haritası, ulaşıma bağlı kırılganlık haritası ve kentsel yoğunluğa bağlı kırılganlık haritasının sonuçları şöyle: Zeytinburnu Beştelsiz Mahallesi’nde mekansal yayılma riskine bağlı endeks ile “Hayat Eve Sığar” uygulamasında bulunan mahallelilerin risk seviyeleri haritadaki lejant seviyelerine göre tespit edildi. Mekansal yayılma riskine bağlı endeks, r-iskli bölgeler de yaşamakta olan nüfusun yoğunluğunun fazla olacağı öngörülüp bu kişilerin salgını çeşitli bölgeler de yayma hızının yükseklik ya da düşüklük düzeylerinin hesaplanmasıyla oluşturuldu.
 Mekansal yayılma riskine bağlı endeksin oluşturulmasında 15 alt gösterge kullanıldı. Bu göstergeler, “Hayat Eve Sığar” uygulaması risk yoğunluğu, aile sağlığı merkezi sayısı, AVM sayısı, eczane sayısı, ibadethane sayısı, kamu kurumu sayısı, kafe gibi hizmet alanı sayısı, market sayısı, kütüphane sayısı, park ve yeşil alan sayısı, sağlık kurumu sayısı, turistik alan sayısı, en temel okulu ve ilkokul sayısı, toplu taşıma durak sayısı, ticari alan sayısından oluştu. Nüfus hareketliliği ve yoğunluğunun yüksek olduğu mahallelerin kırılganlığının yüksek olduğu görüldü.
Avrupa Yakası’ndaki mahallelerin Anadolu Yakası’na göre daha riskli olduğu, sağlık kurum ve kuruluşlarının Avrupa Yakası’nda bulunmasının bu duruma etkisi olduğu belirlendi. Mekânsal yayılma r-iskine bağlı kırılganlığın en yüksek olduğu mahalleler ise sırasıyla;
 Beştelsiz (Zeytinburnu), Kemalpaşa (Fatih), Kalenderhane (Fatih), Gökalp (Zeytinburnu), İskenderpaşa (Fatih), İsmetpaşa (Sultangazi), Mesihpaşa (Fatih), Barbaros Hayrettin Paşa (Gaziosmanpaşa), Hürriyet(Bahçelievler), Fevzi Çakmak (Bahçelievler) olarak oldu.
 SOSYO-EKONOMİK KIRILGANLIK
Sosyo-ekonomik kırılganlık endeksinin oluşturulmasında, K-1-9 s-algın sürecinde, s-algın r-iskini ve kırılganlığı etkileyen hanehalkı büyüklüğü, İBB sosyal yardıma başvuran hane sayısı, banka şube sayısı, kiralık konut fiyat düzeyi, gelir düzeyi, üniversite mezun oranı göstergeleri kullanıldı. Sosyo-ekonomik kırılganlık endeksinin sonuçlarına bakıldığında kırsal kaliteli mahalleler olarak tanımlen temel bölgelerin, kent merkezindeki mahallelere göre riskinin yüksek olduğu görüldü.
Avrupa Yakası’nda Çatalca, Silivri, Arnavutköy; Anadolu Yakası’nda Beykoz, Pendik, Şile ilçelerinde bulunan mahallelerde, sosyo ekonomik riskin yüksek olduğu belirlendi. Kadıköy, Ataşehir, Beşiktaş, Bakırköy ve Şişli ilçelerinde yer alan mahallerde ise sosyo-ekonomik kırılganlık değerleri düşük çıktı. Fatih (Arnavutköy), Yunus Emre (Arnavutköy), Atatürk (Arnavutköy), Pirinççi (Eyüpsultan), Şahintepe (Başakşehir), Oklalı (Çatalca), Yavuz Selim (Arnavutköy), Göçbeyli (Pendik), Yayla (Sultangazi), Hicret (Arnavutköy) mahalleleri ise sosyo-ekonomik riskin en yüksek olduğu mahalleler olarak belirlendi.
 ULAŞIMA BAĞLI KIRILGANLIK
Ulaşıma bağlı kırılganlık endeksinin oluşturulmasında, kırılganlığı ve s-algın r-iskini etkileyen yolculuk sayısı, araçlı yolculuklarda toplu taşıma yolculuklarının payı, durak yolcu yoğunluğu, engelli yolcu sayısı, 65 yaş üstü yolcu sayısı göstergeleri kullanıldı. Ulaşıma bağlı kırılganlık endeksinin sonuçlarına göre, İstanbul’un en temel ulaşım akslarında yer alan mahallelerin r-iskinin yüksek olduğu görüldü. Özellikle Avrupa Otobanı (E-5), Trans Avrupa Kuzey Güney Otoyolu (E-80) ve metro hatlarının geçtiği mahallelerde kırılganlık değerleri yüksek olarak tespit edildi. Avrupa Yakası’nda yer alan mahalleler, Anadolu Yakası’ndakilere göre daha r-iskli durumdayken, Bakırköy, Bahçelievler, Zeytinburnu, Bayrampaşa ve Şişli ilçelerinde yer alan mahallelerde endeks değerleri daha yüksek bulundu .
Ulaşıma bağlı kırılganlığın en yüksek olduğu mahalleler ise sırasıyla; Mimar Sinan (Üsküdar), Aksaray (Fatih), Esentepe (Şişli), Merkez (Şişli), Caferağa (Kadıköy), Osmaniye (Bakırköy), Acıbadem (Kadıköy), İçerenköy (Ataşehir), Ünalan (Üsküdar), Topçular (Eyüpsultan) oldu.
KENTSEL YOĞUNLUĞA BAĞLI KIRILGANLIK
Kentsel yoğunluğa bağlı kırılganlık endeksinin oluşturulmasında kentsel nüfus yoğunluğu, AVM sayıları, turistik alan sayısı, kamusal şube sayıları, derslik başına düşen öğrenci sayısı, pazar kurulmuş olan gün sayısı, ticari alan göstergeleri kullanıldı. Kentsel yoğunluğa bağlı kırılganlık endeksinin sonuçlarına göre, genel itibari ile İstanbul’un kent merkezi ve alt merkezlerinde yer alan mahallelerin risk oranları yüksek olarak belirlendi. Nüfusun yoğunlaştığı, kentsel hareketliliğin fazla olduğu ya da ticaret akışının bulunduğu Bahçelievler, Bağcılar, Esenler, Güngören, Başakşehir, Zeytinburnu, Gaziosmanpaşa ve Sultangazi ilçelerinde yer alan mahallelerin kırılganlıklarının yüksek olduğu kaydedildi.
 İstanbul’da hizmet piyasasının ve iş alanlarının yoğunlaştığı Avrupa Yakası’nda, kentsel yoğunluğa bağlı risk Anadolu Yakası’na göre çok daha yüksek oldu. Bu sonucu, Avrupa Yakası’nda yer alan bazı ilçelerde açık ve yeşil alan miktarlarının ilçe nüfusuna ve ilçenin büyüklüğüne göre yetersiz durumda olması, konut ve ticaret alanlarının yoğun durumda olması da etkiledi. Kentsel yoğunluğa bağlı kırılganlığın en yüksek olduğu mahalleler ise sırasıyla; Ziya Gökalp(Başakşehir), Karadeniz (Gaziosmanpaşa), İçerenköy(Ataşehir), Şenlikköy (Bakırköy), Hürriyet (Bahçelievler), Şirinevler (Bahçeliever), Soğanlı(Bahçelievler), İsmetpaşa (Sultangazi), Ahmet Yesevi (Pendik), Cevizli (Maltepe) olarak belirlendi.